Πολυνησιακοί χοροί σε ένα luau, εξηγημένοι

Μία λέξη, πολλά νησιά

Η Πολυνησία είναι μια υποπεριοχή της Ωκεανίας που αποτελείται από περισσότερα από 1.000 νησιά διάσπαρτα στον κεντρικό και νότιο Ειρηνικό Ωκεανό. Οι λαοί της μοιράζονται γλωσσικές σχέσεις, πολιτιστικές πρακτικές και παραδοσιακές πεποιθήσεις, αλλά δεν μοιράζονται έναν χορό. Η Χαβάη, η Ταϊτή, η Τόνγκα, η Νέα Ζηλανδία και η Σαμόα βρίσκονται όλες εντός της. Κάθε μία έχει τους δικούς της χορούς, και η παράσταση του Ορλάντο αναφέρει και τις πέντε, αν και καμία από τις πέντε δεν αντιπροσωπεύει το σύνολο της Πολυνησίας. Αυτός ο οδηγός εξηγεί κάθε παράδοση με τους δικούς της όρους, ώστε να μπορείτε να τις ξεχωρίζετε όταν διαδέχονται η μία την άλλη στη σκηνή. Οι χοροί στην ημερομηνία σας είναι επιλογή του διοργανωτή, και κανένας οδηγός δεν μπορεί να εγγυηθεί ένα συγκεκριμένο κομμάτι.

Χούλα, από τη Χαβάη

Η χούλα είναι μια χαβανέζικη μορφή χορού που εκφράζει ένα τραγούδι, ή mele. Αναπτύχθηκε στα νησιά της Χαβάης από τους ιθαγενείς Χαβανέζους που εγκαταστάθηκαν εκεί, και ο χορευτής απεικονίζει τα λόγια του mele σε οπτική μορφή. Οι δύο κύριες κατηγορίες είναι η hula kahiko, το αρχαίο στυλ που εκτελούνταν πριν από τις δυτικές επαφές και συνοδεύεται από ψαλμωδία και παραδοσιακά όργανα, και η hula ʻauana, που εξελίχθηκε υπό δυτική επιρροή και συνοδεύεται από τραγούδι και όργανα όπως η κιθάρα, το ʻukulele και το κοντραμπάσο. Οι κινήσεις των χεριών μεταφέρουν την ιστορία: μπορούν να δείξουν ένα δέντρο που λικνίζεται στο αεράκι ή ένα κύμα στον ωκεανό. Η χούλα μπορεί να χορευτεί καθιστή, στο στυλ noho, ή όρθια, στο στυλ luna, και ορισμένοι χοροί χρησιμοποιούν και τα δύο.

Ο ʻōteʻa, από την Ταϊτή

Ο ʻōteʻa είναι ένας παραδοσιακός χορός από την Ταϊτή, όπου οι χορευτές στέκονται σε πολλές σειρές και εκτελούν σχήματα. Αναγνωρίζεται εύκολα από το γρήγορο κούνημα των γοφών και τις φούστες από γρασίδι, και συχνά συγχέεται με τη χούλα, η οποία είναι γενικά πιο αργή και βάζει τα χέρια και την αφήγηση μπροστά από τους γοφούς. Ο ʻōteʻa είναι ένας από τους λίγους ταϊτιανούς ανδρικούς χορούς που υπήρχαν πριν από την ευρωπαϊκή επαφή. Σήμερα μπορεί να χορευτεί από άνδρες, από γυναίκες ή και από τους δύο, και συνοδεύεται από όργανα, ειδικά τύμπανα, χωρίς τραγούδι. Οι χειρονομίες αναπαριστούν καθημερινές ασχολίες: για τους άνδρες τα θέματα μπορεί να περιλαμβάνουν πόλεμο ή ναυσιπλοΐα, ενώ για τις γυναίκες είναι πιο κοντά στο σπίτι ή στη φύση, όπως το χτένισμα των μαλλιών ή το πέταγμα μιας πεταλούδας. Το τύμπανο μπορεί να είναι το tōʻere, ένα ξύλινο κούτσουρο με σχισμή που χτυπιέται με ραβδιά, ή το pahu, το παλιό ταϊτιανό όρθιο τύμπανο.

Ο lakalaka, από την Τόνγκα

Ο lakalaka είναι ένας ομαδικός χορός της Τόνγκα στον οποίο οι εκτελεστές στέκονται ως επί το πλείστον ακίνητοι και κάνουν χειρονομίες μόνο με τα χέρια τους. Θεωρείται ο εθνικός χορός της Τόνγκα και αποτελεί μέρος της άυλης ανθρώπινης κληρονομιάς. Είναι ο ιδανικός χορός για επίσημες περιστάσεις όπως τα γενέθλια του βασιλιά ή τα εγκαίνια μιας εκκλησίας. Είναι επίσης ένας ζωντανός χορός: όταν πλησιάζει μια γιορτή, ένας ποιητής γράφει στίχους για την περίσταση, επιλέγεται μουσική για τις στροφές από μια δεξαμενή τυπικών μελωδιών και στη συνέχεια χορογραφούνται οι κινήσεις. Τα βήματα των γυναικών είναι μικρά και οι κινήσεις των χεριών τους ρευστές.

Haka, από τη Νέα Ζηλανδία

Το haka είναι τελετουργικοί χοροί του πολιτισμού των Μαορί, που εκτελούνται ομαδικά με έντονες κινήσεις, χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος και ρυθμικά φωνητικά συνοδευτικά. Παραδοσιακά εκτελούνται τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες για ποικίλες κοινωνικές περιστάσεις, όπως η υποδοχή επίσημων επισκεπτών, η αναγνώριση σπουδαίων επιτευγμάτων ή η τέλεση κηδείας. Το haka συνδέεται ευρέως με την προετοιμασία για μάχη, ωστόσο οι Μαορί μελετητές απορρίπτουν την άποψη ότι πρόκειται συνήθως για πολεμικούς χορούς. Μια ομάδα που εκτελεί haka ονομάζεται kapa haka.

Poi, και poi με φωτιά

Το poi ξεκίνησε από τους Μαορί της Νέας Ζηλανδίας, όπου εξακολουθεί να ασκείται μέχρι σήμερα. Στη γλώσσα των Μαορί, η λέξη poi μπορεί να σημαίνει τα ίδια τα αντικείμενα που χρησιμοποιούν οι χορευτές, τη χορογραφία ή τη συνοδευτική μουσική, και η εκτέλεση poi γίνεται συνήθως από γυναίκες. Το poi των Μαορί υπάρχει σε δύο μορφές: το κοντό, με κορδόνια μήκους από τα ακροδάχτυλα έως τον καρπό, και το μακρύ, με κορδόνια μήκους από τα ακροδάχτυλα έως τον ώμο. Ως παραστατική τέχνη περιλαμβάνει την περιστροφή δεμένων βαρών μέσα από ρυθμικά και γεωμετρικά σχήματα. Το poi έχει έκτοτε κερδίσει κοινό και σε άλλες χώρες, και ο εξοπλισμός του μπορεί να κατασκευαστεί με διαφορετικά εφέ, όπως η φωτιά. Η παράσταση του Ορλάντο περιλαμβάνει το poi με φωτιά στα νούμερά της. Παραδοσιακά το poi κατασκευαζόταν από harakeke, το λινάρι της Νέας Ζηλανδίας, και από raupō.

Siva, sasa και ο χορός με χτυπήματα, από τη Σαμόα

Το siva είναι ο παραδοσιακός χορός της Σαμόα, και η γυναικεία του μορφή χρησιμοποιεί απαλές κινήσεις των χεριών και των ποδιών στον ρυθμό της μουσικής. Το sasa είναι ένας ομαδικός χορός που εκτελείται καθιστά με ρυθμό τυμπάνου, και το maulu'ulu είναι ένας ομαδικός χορός που εκτελείται αποκλειστικά από γυναίκες. Το faʻataupati, που στα αγγλικά ονομάζεται Samoan slap dance, εκτελείται παραδοσιακά από άνδρες, συνήθως ομαδικά και χωρίς μουσική συνοδεία. Η παράσταση του Ορλάντο παρουσιάζεται από μια οικογένεια της Σαμόα από το Nuʻuuli της Tutuila, επομένως πρόκειται για τις παραδόσεις που βρίσκονται πιο κοντά στην ίδια της την πατρίδα.

Το taualuga, ο τελικός χορός της Σαμόα

Το taualuga είναι ένας παραδοσιακός χορός της Σαμόα, που θεωρείται η κορύφωση της παραστατικής τέχνης της Σαμόα και το κεντρικό στοιχείο του πολιτισμού της. Το όνομά του αναφέρεται στο τελευταίο στάδιο της κατασκευής ενός παραδοσιακού σπιτιού, όταν στερεώνεται το ανώτατο δοκάρι, και έτσι σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός μεγάλου έργου. Ο χορός αποτελεί συχνά το μεγάλο φινάλε μιας βραδιάς ψυχαγωγίας. Παραδοσιακά εκτελείται από τον γιο ή την κόρη ενός αρχηγού, και οι κάτοικοι της Σαμόα τον θεωρούν ιερό. Η βραδιά του Ορλάντο κλείνει με το μαχαίρι της φωτιάς· το taualuga περιγράφεται εδώ επειδή δείχνει πώς πρέπει να τελειώνει μια βραδιά της Σαμόα. Χορεύεται επίσης συχνά ως το καταληκτικό νούμερο σε δεξιώσεις γάμων της Σαμόα.

Ο χορός με τα μαχαίρια της φωτιάς, το φινάλε

Ο σαμοανός χορός με τα μαχαίρια της φωτιάς, γνωστός στη Σαμόα ως siva afi, είναι εκεί όπου ολοκληρώνεται η βραδιά στο Ορλάντο. Τα πρώτα μαχαίρια της φωτιάς ήταν ματσέτες τυλιγμένες με πετσέτες στις δύο άκρες, αφήνοντας γυμνό το κέντρο της λεπίδας. Οι πετσέτες ανάβουν και ο χορευτής στριφογυρίζει το μαχαίρι με ακροβατικά ευρήματα. Ο χορός γεννήθηκε από το ailao, όπου ένας Σαμοανός πολεμιστής επιδείκνυε την επιδεξιότητά του με ένα ρόπαλο πολέμου. Η οικογένεια πίσω από τη παράσταση του Ορλάντο κατάγεται από το Nuʻuuli της Tutuila, και ο διοργανωτής περιγράφει τους χορούς σε όλα τα νησιά ως κλιμάκωση προς το φινάλε με τα μαχαίρια της φωτιάς. Ο ξεχωριστός οδηγός για τον χορό με τα μαχαίρια της φωτιάς καλύπτει την προέλευση του αντικειμένου.

Διαβάστε στη συνέχεια: Ο χορός με τα μαχαίρια της φωτιάς και οι σαμοανές ρίζες του

Τέσσερα πράγματα για να προσέξετε

Μερικά σημάδια σας βοηθούν να ξεχωρίσετε τις παραδόσεις όταν διαδέχονται η μία την άλλη στη σκηνή. Κανένα από αυτά δεν είναι κανόνας, καθώς ο διοργανωτής κανονίζει τη βραδιά και οι χοροί μπορεί να αλλάζουν από παράσταση σε παράσταση, αλλά το καθένα είναι ένα χαρακτηριστικό που οι πηγές ξεχωρίζουν για την παράδοσή του. Κρατήστε τα κατά νου καθώς η παράσταση περνά από το ένα νησί στο επόμενο, και οι διαφορές θα γίνουν εύκολα ακουστές και ορατές.

• Χέρια: στο hula τα χέρια μεταφέρουν τα λόγια ενός τραγουδιού.
• Γοφοί και τύμπανα: το ταϊτιανό ʻōteʻa είναι γρήγορο και καθοδηγείται από τύμπανα, χωρίς τραγούδι.
• Ακινησία: στο τονγκανό lakalaka τα πόδια μόλις κινούνται και τα χέρια αφηγούνται.
• Φωνές: τα haka εκφωνούνται ρυθμικά, και ο σαμοανός χορός με παλαμάκια δεν χρειάζεται όργανο.
• Φλόγα: το fire poi προέρχεται από τη μαορί τέχνη του poi, και το μαχαίρι της φωτιάς είναι σαμοανό αντικείμενο.

Μια σημείωση για τον σεβασμό, και για ποιους δεν απευθύνεται

Ένα δείπνο με παράσταση συμπυκνώνει ζωντανές παραδόσεις σε λίγα λεπτά την καθεμία, και ο διοργανωτής αποφασίζει τι παρουσιάζεται. Δεν είναι μάθημα, και δεν μπορεί να υποκαταστήσει το να δεις έναν χορό στο φυσικό του περιβάλλον, όπως στις επίσημες περιστάσεις όπου χορεύεται ένα lakalaka. Αν θέλετε το βάθος οποιασδήποτε παράδοσης, ξεκινήστε από τις πηγές παρακάτω. Ένα δείπνο με παράσταση με καθίσματα μπορεί να χωρέσει μόνο ένα κομμάτι από κάθε παράδοση. Αν θέλετε μια βραδιά με καθίσματα, δείπνο, μουσική και φωτιά, αυτός είναι ο σκοπός της παράστασης.