Tańce polinezyjskie na luau — wyjaśnienie

Jedno słowo, wiele wysp

Polinezja to podregion Oceanii złożony z ponad 1000 wysp rozsianych po środkowej i południowej części Oceanu Spokojnego. Jej mieszkańcy dzielą pokrewieństwo językowe, praktyki kulturowe i tradycyjne wierzenia, ale nie dzielą jednego tańca. Należą do niej Hawaje, Tahiti, Tonga, Nowa Zelandia i Samoa. Każda z nich ma własne tańce, a show w Orlando wymienia wszystkie pięć, choć żaden z nich nie reprezentuje całej Polinezji. Ten przewodnik wyjaśnia każdą tradycję na jej własnych zasadach, abyś mógł je rozróżnić, gdy pojawiają się jedna po drugiej na scenie. Tańce w Twoim terminie są wyborem organizatora i żaden przewodnik nie może obiecać konkretnego utworu.

Hula, z Hawajów

Hula to hawajska forma tańca, która wyraża pieśń, czyli mele. Powstała na Hawajach dzięki rdzennym Hawajczykom, którzy się tam osiedlili, a tancerz przedstawia słowa mele w formie wizualnej. Dwie główne kategorie to hula kahiko — dawny styl wykonywany przed kontaktem z Zachodem, z towarzyszeniem chantów i tradycyjnych instrumentów — oraz hula ʻauana, która rozwinęła się pod wpływem zachodnim i jest wykonywana z towarzyszeniem śpiewu oraz instrumentów takich jak gitara, ʻukulele i kontrabas. Ruchy dłoni niosą opowieść: mogą pokazywać drzewo kołyszące się na wietrze lub falę na oceanie. Hulę można tańczyć siedząc, w stylu noho, lub stojąc, w stylu luna, a niektóre tańce łączą oba.

ʻŌteʻa, z Tahiti

ʻŌteʻa to tradycyjny taniec z Tahiti, w którym tancerze stoją w kilku rzędach i wykonują figury. Łatwo go rozpoznać po szybkim kołysaniu biodrami i spódnicach z trawy, i często myli się go z hulą, która jest zazwyczaj wolniejsza i stawia dłonie oraz opowieść przed biodrami. ʻŌteʻa to jeden z niewielu tahitańskich tańców męskich, które istniały przed kontaktem z Europejczykami. Obecnie mogą go tańczyć mężczyźni, kobiety lub oboje, a towarzyszą mu instrumenty, zwłaszcza bębny, bez śpiewu. Gesty odtwarzają codzienne zajęcia: dla mężczyzn motywy mogą obejmować wojnę lub żeglugę, natomiast dla kobiet są bliższe domowi lub naturze, jak czesanie włosów czy lot motyla. Bębnem może być tōʻere — drewniany kloc z szczeliną, w który uderza się pałeczkami — lub pahu, dawny tahitański bęben stojący.

Lakalaka, z Tonga

Lakalaka to tongijski taniec grupowy, w którym wykonawcy stoją w dużej mierze nieruchomo i wykonują gesty wyłącznie ramionami. Uważany jest za taniec narodowy Tonga i należy do niematerialnego dziedzictwa ludzkości. To idealny taniec na oficjalne okazje, takie jak urodziny króla czy otwarcie kościoła. To także taniec żywy: gdy zbliża się uroczystość, poeta pisze tekst na tę okazję, muzyka do zwrotek wybierana jest ze zbioru typowych melodii, a następnie choreografowane są ruchy. Kroki kobiet są drobne, a ruchy ramion płynne.

Haka, z Nowej Zelandii

Haka to tańce ceremonialne kultury Māori, wykonywane grupowo z energicznymi ruchami, tupaniem nóg i rytmicznie wykrzykiwanym akompaniamentem. Tradycyjnie tańczą je zarówno mężczyźni, jak i kobiety, z różnych okazji społecznych, takich jak witanie dostojnych gości, uznanie wielkich osiągnięć czy upamiętnienie pogrzebu. Haka jest powszechnie kojarzona z przygotowaniami do bitwy, jednak badacze Māori odrzucają pogląd, że są to zazwyczaj tańce wojenne. Grupa wykonująca hakę nazywa się kapa haka.

Poi i poi z ogniem

Poi wywodzi się od ludu Māori z Nowej Zelandii, gdzie jest praktykowane do dziś. W języku Māori słowo poi może oznaczać zarówno przedmioty używane przez tancerzy, samą choreografię, jak i towarzyszącą muzykę, a występy poi są zazwyczaj wykonywane przez kobiety. Poi Māori występuje w dwóch formach: krótkiej, ze sznurkami o długości od opuszków palców do nadgarstka, oraz długiej, ze sznurkami sięgającymi od opuszków palców do ramienia. Jako sztuka performatywna polega na wymachiwaniu uwiązanymi ciężarkami w rytmicznych i geometrycznych wzorach. Poi zdobyło od tego czasu popularność w innych krajach, a jego rekwizyty można wykonać z różnymi efektami, takimi jak ogień. Występ w Orlando wymienia poi z ogniem wśród swoich punktów programu. Tradycyjnie poi wykonywano z harakeke, nowozelandzkiego lnu, oraz raupō.

Siva, sasa i taniec klaskany, z Samoa

Siva to tradycyjny taniec samoański, a jego żeńska forma wykorzystuje delikatne ruchy dłoni i stóp w rytm muzyki. Sasa to taniec grupowy wykonywany w pozycji siedzącej do rytmu bębna, a maulu'ulu to taniec grupowy wykonywany wyłącznie przez kobiety. Faʻataupati, nazywany po angielsku samoańskim tańcem klaskanym, jest tradycyjnie wykonywany przez mężczyzn, zazwyczaj w grupie i bez akompaniamentu muzycznego. Występ w Orlando prezentuje samoańska rodzina z Nuʻuuli na Tutuili, więc są to tradycje najbliższe jej własnemu domowi.

Taualuga, końcowy taniec Samoa

Taualuga to tradycyjny taniec samoański, uważany za szczyt samoańskiej sztuki performatywnej i centralny punkt kultury. Jej nazwa odnosi się do ostatniego etapu budowy tradycyjnego domu, gdy mocowana jest najwyższa krokiew, więc symbolizuje ukończenie wielkiego zadania. Taniec ten jest często wielkim finałem wieczoru rozrywki. Tradycyjnie wykonuje go syn lub córka wodza, a Samoańczycy uważają go za święty. Wieczór w Orlando kończy się zamiast tego tańcem z nożem ognia; taualuga jest tu opisana, ponieważ pokazuje, jak powinien kończyć się samoański wieczór. Często tańczy się ją również jako numer końcowy na samoańskich przyjęciach weselnych.

Nóż ognia, finał

Taniec z nożem ognia, nazywany w Samoa siva afi, to moment, w którym kończy się wieczór w Orlando. Pierwsze noże ognia były maczetami owiniętymi ręcznikami na obu końcach, a środek ostrza pozostawał odsłonięty. Ręczniki podpalano, a tancerz wirował nożem w akrobatycznych popisach. Taniec wyrósł z ailao, w którym samoański wojownik prezentował swoje umiejętności z maczugą bojową. Rodzina stojąca za show w Orlando pochodzi z Nuʻuuli na Tutuili, a organizator opisuje tańce z poszczególnych wysp jako budujące napięcie aż do finału z nożem ognia. Osobny przewodnik po tańcu z nożem ognia omawia pochodzenie tego rekwizytu.

Czytaj dalej: Taniec ognistego noża i jego samoańskie korzenie

Cztery rzeczy, na które warto zwrócić uwagę

Kilka wskazówek pomoże Ci odróżnić od siebie tradycje, gdy następują po sobie na scenie. Żadna z nich nie jest regułą, ponieważ organizator układa wieczór, a tańce mogą się zmieniać z pokazu na pokaz, ale każda jest cechą, którą źródła wyróżniają dla danej tradycji. Miej je w pamięci, gdy show przechodzi z jednej wyspy na następną, a różnice powinny stać się łatwe do usłyszenia i zobaczenia.

• Dłonie: w hula dłonie niosą słowa pieśni.
• Biodra i bębny: tahitański ʻōteʻa jest szybki i prowadzony bębnem, bez śpiewu.
• Bezruch: w tongańskim lakalaka stopy ledwie się poruszają, a opowieść niosą ramiona.
• Głosy: haka są rytmicznie wykrzykiwane, a samoański taniec klaskany nie potrzebuje żadnego instrumentu.
• Ogień: fire poi wywodzi się z maoryskiej sztuki poi, a nóż ognia jest samoańskim rekwizytem.

Uwaga o szacunku i dla kogo to nie jest

Kolacja z pokazem sprowadza żywe tradycje do kilku minut każda, a organizator decyduje, co zostanie pokazane. To nie lekcja i nie zastąpi zobaczenia tańca w jego własnym kontekście, na przykład podczas formalnych okazji, gdy tańczy się lakalaka. Jeśli chcesz poznać głębię którejkolwiek tradycji, zacznij od źródeł poniżej. Kolacja z pokazem przy stolikach może pomieścić tylko wycinek każdej tradycji. Jeśli chcesz spędzić wieczór przy stoliku z kolacją, muzyką i ogniem, właśnie do tego służy ten pokaz.